سینوزیت لایهٔ مخاطی در یک یا چند حفره اطراف بینی است و همانطور که در تصویر مشخص است سینوسها حفرههای مملو از هوا در استخوان‌های جمجمه و صورت هستند. هر عاملی که موجب پرشدن و گرفتگی آنها توسط موکوس یا چرک شود، سینوزیت ایجاد خواهد کرد.
نشانه‌های بیماری سینوزیت یا عفونت سینوسی
سرماخوردگی، حساسیت، انحراف تیغه بینی. درد، تب خفیف، ترشحات بینی و حلق خصوصاً در صبح‌ها، سردردهای صبح‌گاهی در زمان بیدار شدن از خواب، درد در پیشانی، در محل سینوس‌های پیشانی در زمان لمس، درد در فک و دندان‌های بالایی و دردناکی گونه‌ها در زمان لمس‌کردن (در اثر عفونت سینوس‌های فک بالا)، تورم یا درد بافت اطراف چشم‌ها یا کناره‌های بینی، اختلال در حس بویایی و گرفتگی بینی از نشانه‌های این بیماری هستند.
عمل جراحی سینوزیت با آندوسکوپی
عمل آندوسکوپی سینوس با استفاده از بی‌حسی موضعی یا تحت بیهوشی عمومی قابل انجام است؛ در روش عمل حفره سینوس یا بینی بی‌حس میشود، اما بیمار هوشیار است یا تحت تاثیر آرام‌بخش سبک قرار دارد؛ اما اگر بیهوشی عمومی انتخاب شده باشد، بیمار در طول جراحی به خواب می‌رود. در جراحی سینوس یک تلسکوپ کوچکی (آندوسکوپ بینی) وارد سوراخ بینی میشود تا جراح بتواند داخل بینی و سینوسها را ببیند. هدف از عمل سینوس این است که کانال‌های باریک اتصال دهنده سینوس به بینی تعیین شود، این منافذ یا کانال‌ها بزرگ شود و تخلیه سینوسها به بینی بهتر شود. اکثر افراد در هر طرف صورت چهار سینوس و در مجموع هشت سینوس دارند که سینوس ماگزیلاری، اتموئید، اسفنوئید و فرانتال نامیده میشوند و به ترتیب در گونه، بین دو چشم، دقیقاً در مرکز سر و در پیشانی قرار دارند.
البته برخی به دلیل تفاوت‌های میان‌فردی همه این سینوسها را ندارند یا این که سینوسها در جراحی‌های قبلی باز شده‌اند. سینوزیت و آلرژی ممکن است همه یا تعدادی از سینوسها را درگیر کند. با توجه به علائم، معاینه متخصص و سی تی اسکن مشخص میشود که کدام سینوسها باید باز شود. جراح گاهی در عمل آندوسکوپی سینوزیت تیغه وسط بینی که دو طرف بینی را از هم جدا میکند نیز صاف میکند. شاخک یا توربین بینی که به عنوان فیلتر یا صافی عمل و هوای داخل بینی را مرطوب میکند نیز گاهی به جراحی نیاز دارد. به علاوه روش پیشرفته‌ای وجود دارد که در آن از بالون برای وسیع کردن منفذ سینوس استفاده میشود، این تجهیزات را میتوان در جراحی سینوس نیز به کار برد. این عمل تحت شرایط خاص و برای برخی بیماران در مطب قابل انجام است.
عوارض آندوسکوپی سینوزیت
عوارض احتمالی جراحی آندوسکوپی سینوس
خونریزی
آسیب به تارهای صوتی
آسیب به چشم و بینایی
عوارض بیهوشی
عوارض داخل جمجمه (آسیب مغزی - نشت مایع مغزی- عفونت مغز)
شایان ذکر است در صورت عدم رسیدگی به عفونت سینوسی بدلیل ترس از این جراحی، احتمال آسیب به چشم و مغز و خطرات جبران ناپذیر آن بدلیل نزدیکی سینوسها به مغز و کاسه ی چشم، بسیار زیاد است.
مراقبت‌‌های پیش از عمل جراحی
1. از مصرف داروهایی که انعقاد خون را مختل میکنند مانند آسپرین، بروفن، دیکلوفناک، پیروکسیکام، پلاویکس، وارفارین و سایر داروهای با اثر ضد انعقادی حداقل ده روز قبل از جراحی خودداری شود.
2. استعمال دخانیات و در معرض دود سیگار، قلیان و پیپ بودن حداقل به مدت شش ماه قبل از جراحی اجتناب شود. سیگار و هر نوع دخانیات ترمیم بافتی پس از جراحی اندوسکوپیک را مختل کرده و احتمال عود را بالا می‌‌‌برند به طوری که در مطالعات انجام شده در بین تمام عوامل مختلف سیگار در رأس عوامل منجر به شکست درمان شناخته شده است.
3. با توجه به اینکه یک سوم بیماران مبتلا به پولیپ بینی دچار آسم همزمان هستند لازم است این بیماران تحت نظر متخصص ریه به درمان آسم بپردازند تا هنگام جراحی آسم آنها کنترل شده باشد.
4. در صورت ابتلا به هر عفونت ویروسی مثل سرماخوردگی، عمل جراحی باید حداقل به مدت سه هفته به تعویق افتد زیرا در این حالت، پر خونی بینی منجر به خونریزی بیش از حد در حین عمل میشود.
5. در موارد خاصی با تجویز پزشک جهت کم کردن التهاب پیش از عمل ممکن است داروهای آنتی‌بیوتیک و استروئیدی تجویز شود که معمولاً چند روز قبل از عمل مصرف آن شروع میشود.
6. در تمام بیماران قبل از جراحی انجام دو اقدام تشخیصی ضروری است: اندوسکوپی تشخیصی و سی تی اسکن سینوسها.
مراقبت‌‌های پس از عمل جراحی
با توجه به اینکه شایعترین علت انجام جراحی اندوسکوپیک بینی و سینوس، پولیپ‌‌های بینی به همراه سینوزیت مزمن است و این بیماری تمایل به عود زیادی دارد، مراقبت‌‌های پس از عمل نقش اساسی و کاهش عود پس از جراحی خواهد داشت.
1. موقع خواب سر باید کمی بالاتر از حالت عادی باشد.
2. از خالی کردن بینی با فشار یا فین کردن اجتناب شود چون این مسئله ممکن است موجب پاره شدن مویرگ‌‌ها و خونریزی بینی شود.
3. نشت خون به مقدار کم از سوراخ‌‌های بینی یا از پشت حلق طبیعی است ولی در صورتی که میزان خونریزی زیاد باشد مثلاً موقع خم کردن سر، قطره قطره خون از بینی خارج شود و به اصطلاح خونریزی فعال وجود داشته باشد لازم است به پزشک معالج اطلاع داده شود تا اقدامات لازم جهت بندآوردن خونریزی صورت گیرد.
4. درصورت کاهش دید یا نشت مایع زلال از یک سوراخ بینی، به پزشک معالج اطلاع داده شود.
5. در هفته نخست پس از جراحی بررسی اندوسکوپیک اول صورت می‌‌‌گیرد. در این اندوسکوپی لخته‌‌های باقیمانده خارج شده و ترشحات گیر افتاده ممکن است ساکشن شود. در دو ماه ابتدایی پس از جراحی هر هفته اندوسکوپی تشخیصی در جهت هدایت روند ترمیم زخم‌‌ها در حفرههای بینی و سینوسها انجام میشود. پس از دو ماه فواصل اندوسکوپی‌‌های تشخیصی، هر دو هفته یک بار بتدریج به هر سه هفته، هر ماه، هر 6 هفته، هر 2 ماه انجام میشود تا به مرحله پایدار روند التیام برسد. هنگامی که شرایط داخلی بینی و سینوسها به وضعیت مطلوب برسد، اندوسکوپی‌‌های تشخیصی هر سه ماه، جهت حفظ و نگهداری حالت مطلوب و تجویز دارو بر اساس مشاهده وضعیت مخاطی بینی و سینوسها صورت می‌‌‌گیرد. روند ترمیم زخم‌‌های داخل بینی و سینوس پس از جراحی اندوسکوپیک یک روند بسیار پیچیده و پر فراز و نشیب است و کوچکترین غفلت در مراقبت‌‌های پس از عمل کردن ممکن است موجب عود سریع سینوزیت مزمن و پولیپ شود. به همین دلیل است که هر جراحی که بیمار مبتلا به پولیپ بینی و سینوزیت مزمن را برای جراحی قبول میکند باید نسبت به انجام دقیق تمام مراقبت‌‌ها و اقدامات پس از عمل پایبند بوده و وقت و زمان کافی به این امر مهم اختصاص دهد و بیمار را در نیمه راه رها نکند. در صورتی که یک جراحی اندوسکوپیک بینی و سینوس با اصول صحیح علمی و با رعایت تمام مراقبت‌‌ها صورت گیرد، میتوان تا حد 90 درصد بیمار را در شرایط مطلوب حفظ کرد و احتمال عود را به زیر 10 درصد رساند.
6. یک اقدام مهم در تمیز نگه داشتن وکاهش التهاب حفرههای بینی و سینوسها، شستشوی بینی با محلول نمکی پس از هفته اول است. گاهی لازم میشود روزانه بیش از ده بار این کار انجام شود. به تدریج که مقدار ترشحات کمتر میشود، نیاز به شستشو هم کمتر میشود. در روزهای اول میتوان شستشو را با استفاده از یک سرنگ 20 سی سی که سوزن آن برداشته شده است در حال ایستاده در دستشویی انجام داد. سر سرنگ را باید جلوی سوراخ بینی قرار داده و با فشار محلول نمکی را به داخل بینی وارد کرد. مایع برگشتی از راه بینی و یا دهان خارج میشود. همچنین میتوان پس از شستن تمیز دست‌‌ها، مقداری محلول را روی دست ریخته و به آرامی به داخل بینی کشید. در این حالت بیشتر محلول از راه پشت حلق و از دهان خارج میشود. وسایل کمکی شستشوی بینی هم در داروخانه‌‌ها موجود است ولی مهم این است که هر فرد به هر روشی که برای او راحت تر و موثرتر است این کار را انجام دهد.
7. استفاده از اسپری‌‌های بینی با تجویز پزشک برحسب یافته‌‌های مشاهده شده در اندوسکوپی‌‌های تشخیصی، در مهار کردن روند التهاب و جلوگیری از عود پولیپ و سینوزیت مزمن موثر است. مقدار و نوع اسپری و مدت زمان استفاده از آن پارامترهایی هستند که در اندوسکوپی‌‌های پس از عمل تعیین میشوند.
8. از شنا در استخر تا زمانی که پزشک اجازه آن را نداده خودداری شود. کلر موجود در آب استخر به شدت برای مخاط بینی و سینوسها تحریک کننده است.
فیلم عمل جراحی آندوسکوپی سینوزیت
عمل سینوزیت با لیزر
گرچه مدتی توسط یک پزشک اعلام شد درمان قطعی سینوزیت با لیزر سرد امکان پذیر است اما این قضیه پایه علمی نداشته و این روش نمی تواند جایگزینی برای درمان های استاندارد سینوزیت باشد و روش رایج همچنان دارو درمانی و آندوسکوپی است و این روش مبتنی بر تحقیقات علمی و در منابع علمی معتبر است و توسط متخصصان روی بیماران به صورت یک روش درمانی موثر انجام می شود.
درمان سینوزیت با طب سوزنی
اثرات ضد آلرژی طب سوزنی به همراه افزایش خونرسانی به سینوس ها باعث می شود با انجام طب سوزنی ترشحات رقیق تر شوند، تخلیه ترشحات راحت تر شود، حساسیت سینوس ها به آلرژن ها کاهش یابد و درد و التهاب نیز بهبود پیدا کند. طب سوزنی گوش و طب سوزنی بدن، هر دو برای درمان سینوزیت مناسب هستند.
درمان‌های خانگی سینوزیت
به خصوص در افراد مبتلا به سینوزیت مزمن در موارد بسیاری از داروهای شیمیایی موثرتر است. برخی از این راهکارها به شرح زیر است:
اوکالیپتوس
روغن معطر و فرار اوکالیپتوس در درمان عفونت‌های سینوس بسیار مفید است.روغن اوکالیپتوس به عنوان یک ضد احتقان عمل کرده و موجب کاهش التهاب میشود. اضافه کردن هفت تا هشت قطره از این روغن معطر در مخزن دستگاه بخور یا یک فنجان آب جوش و استنشاق آن به باز شدن انسداد مجاری تنفسی و سینوسها کمک فراوانی میکند.علاوه بر استنشاق بخور، ماساژ چند قطره از روغن اوکالیپتوس بر روی بینی و پیشانی قبل از خواب به دلیل خاصیت آرام‌بخشی و ضدالتهابی آن موجب کاهش درد و از بین رفتن سنگینی ناشی از عفونت سینوسها میشود که در نتیجه آن، خواب راحتی در تمام شب خواهید داشت.
کمپرس گرم
این درمان خانگی در کاهش درد و التهاب گونه‌ها و مناطق اطراف ابرو بسیار موثر است.این دردها اغلب با خم کردن سر و یا دراز کشیدن بیشتر احساس میشود. برای تسکین دردها کافی است که یک حوله را در آب داغ قرار داده و حوله را فشار دهید تا آب آن خارج شود. سپس آن را روی گونه‌ها و پیشانی خود به مدت سه دقیقه قرار دهید.گفتنی است کمپرس گرم به تخلیه مخاط بینی و باز شدن سینوسها و رفع درد و التهاب کمک شایانی میکند.
بخور
استفاده از بخور یکی از درمان‌های خانگی موثر برای التهاب و عفونت سینوسها است.محققان دانشگاه مرکز پزشکی مریلند توصیه میکنند که به منظور باز شدن سینوسها، سه تا چهار بار در روز از بخور بهره گرفته شود. کافی است آب را در یک ظرف کوچک جوشانده و سر خود را با یک حوله بپوشانید و بخار آن را به طور مداوم برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه استنشاق کنید.بخور به شل شدن خلط‌های غلیظ مجرای تنفسی و باز شدن راه بینی و کاهش درد و التهاب سینوسها کمک زیادی میکند.
دمنوش زنجبیل
دمنوش زنجبیل داغ یکی دیگر از درمان‌های خانگی موثر برای عفونت سینوسی است.مقداری زنجبیل تازه را در یک فنجان آب جوش به مدت پنج دقیقه بجوشانید. سپس مقدار کمی آب لیمو و یک قاشق مرباخوری عسل را به این دمنوش اضافه کنید تا طعم و مزه آن دلچسب شود.این نوشیدنی را دو تا سه بار در روز بنوشید. چای زنجبیل خواص ضد باکتری و ضد التهابی زیادی داشته و در درمان بیماری‌های بسیاری موثر است.
ماساژ با روغن‌های طبیعی
مناطق دردناک صورت مانند گونه‌ها، پیشانی و ناحیه اطراف ابرو را با روغن زیتون و آویشن یا مرزنجوش ماساژ دهید.کارواکرول موجود در روغن آویشن به عنوان یک ماده ضد اسپاسم در طبیعت شناخته شده که در درمان سینوزیت بسیار موثر است.چند قطره روغن آویشن را با نصف فنجان روغن زیتون ترکیب کرده و آن را به آرامی بر روی گونه، بینی و پیشانی‌تان به آرامی ماساژ دهید تا از شر دردهای سینوزیت رها شوید.
