حمیدرضا بقایی (زاده ۱۷ فروردین ۱۳۴۸) سیاستمدار است که معاون اجرایی رئیسجمهور ایران در دولت دهم بود. وی رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری (از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰) و دبیر «شورای عالی مناطق آزاد کشور و ویژه اقتصادی» بود. او دارای مدرک تحصیلی فوق لیسانس جغرافیای سیاسی میباشد. وی در سازمانهای دولتی مختلفی از جمله سازمان صدا و سیما، شهرداری تهران، وزارت علوم و سازمان میراث فرهنگی دارای مسئولیتها و سوابق اجرایی بودهاست.او همچنین معاون رئیسجمهور در دولتهای نهم و دهم بود.
حمیدرضا بقایی در ۱۷ فروردین ۱۳۴۸ در شهر همدان متولد شد. در آن هنگام، پدر بقایی در لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه خدمت میکرد از این رو محل زندگی حمید بقایی در فاصله سالهای ۱۳۴۸ تا ۱۳۶۶ خورشیدی در شهر کرمانشاه بودهاست. او و خانوادهاش در تمام سالهای جنگ در منطقه جنگی به سر بردهاند و در اثر بمبارانهای رژیم صدام حسین سه بار خانه آنها مورد آسیب جدی قرار گرفت. بقایی در سال ۱۳۶۶ از دبیرستانی در شهر کرمانشاه در رشته علوم تجربی دیپلم گرفت. او دو برادر دارد و در سال ۱۳۷۲ ازدواج کردهاست.
پدر بقایی تا زمان امضای عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر در مناطق مرزی بین ایران و عراق حضور داشت. پدر بقایی همچنین در طول سالهای جنگ ایران و عراق نیز، ضمن حضور در لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه در مناطق عملیاتی حضور داشت.
ابتدای فعالیت
حمید بقایی در مهرماه سال ۱۳۶۶ به استخدام وزارت اطلاعات درآمد و همزمان در دانشگاه امام باقر به تحصیل پرداخت. او سه سال و نیم بعد لیسانس «بررسی اطلاعات» دریافت کرد. وی در سال ۱۳۹۰ خورشیدی فوق لیسانس «جغرافیای سیاسی» گرفت. به نوشته شرق، تحصیلات بقایی در ابهام قرار دارد. به گفتهٔ نزدیکان بقایی، او در رشتههای مدیریت و علوم اجتماعی تحصیل کرده. بر اساس یک گزارش رسانهای دیگر او لیسانس مهندسی آی تی دارد.
حمید بقایی از ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۲ در حوزه ضد جاسوسی عراق در وزارت اطلاعات به عنوان رئیس اداره بررسی کار کرد. احتمالاً حمید بقایی در سالهای پایانی جنگ ایران و عراق، در وزارت اطلاعات و در ستاد «مدیریت مناطق بحران» کار میکرده که مسئولیت آن با اسفندیار رحیم مشایی بود. رحیم مشایی در آن هنگام مسئول سیاستگذاری وزارت اطلاعات در مورد اقلیتها، از جمله کردهای غرب کشور بود. بقایی سپس در معاونت ضد جاسوسی بخش مربوط به اسرائیل و عراق به عنوان رئیس اداره بررسی اطلاعات مشغول به کار شدهاست.
او در سال ۱۳۷۲ به اداره کل امور اجتماعی وزارت کشور منتقل میشود و تا سال ۱۳۷۸ در وزارت کشور فعالیت میکند. در وزارت کشور رئیس گروه آمار و اطلاعات و سپس رئیس گروه شورای اسلامی در اداره کل امور اجتماعی این وزارت خانه بود. آخرین سمت بقایی در وزارت کشور معاون اداره کل بازرسی و رسیدگی به شکایات بود. وی در سال ۱۳۷۸ از وزارت کشور به صدا و سیما رفت و در سمت مشاور مدیر شبکه پیام و مدیر طرح و برنامه این شبکه به فعالیت پرداخت. حمید بقایی در ادامه فعالیت خود در صدا و سیما، مدیر طرح و توسعه سیستمها در معاونت فنی این سازمان شد و سپس به سمت مشاور این معاونت منصوب گردید.
وی همچنین در زمان تصدی محمود احمدینژاد بر شهرداری تهران، ابتدا مشاور رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و سپس سرپرست مرکز فناوری اطلاعات در این سازمان میشود.
دولت محمود احمدینژاد
او در حد فاصل سالهای ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ به عنوان قائممقام رئیس سازمان میراث فرهنگی منصوب شد. سپس در تیرماه سال ۱۳۸۸ خورشیدی، با حکمی از سوی محمود احمدینژاد به سمت معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی برگزیده شد و تا سال ۱۳۹۰ در این سمت بود. حمید بقایی همچنین در سمت دبیر شورای عالی مناطق آزاد، فعالیت کرده و این مسئولیت را تا سال ۱۳۹۲ عهدهدار بودهاست. عضویت در کمیسیونهای اقتصادی و فرهنگی دولت دهم از دیگر فعالیتهای وی بودهاست. حمید بقایی برای چهار سال مسئولیت اجرایی و پشتیبانی دفتر رئیس دولتهای نهم و دهم را برعهده داشت.
بقایی در تاریخ ۲۰ فروردین ۱۳۹۰ با حفظ سمت از سوی محمود احمدینژاد به عنوان معاون اجرایی و سرپرست نهاد ریاست جمهوری برگزیده شد. و در فاصله سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ در این سمت بود.
حمید بقایی بر اساس گزارش منتشر شده در سایت معاونت اداری و مالی سازمان صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران، در تاریخ ۱ آبان ۱۳۹۰ از این سازمان بازنشسته شدهاست.
بقایی در سال ۱۳۹۱ از سوی احمدینژاد به عنوان یکی از نمایندگان دولت در شورای عالی نظارت بر سازمان صدا و سیما منصوب شد و تا سال ۱۳۹۲ در این سمت ایفای نقش کرد.
انتقاد از رفتار امپراتوری عثمانی
در اولین هفته از شهریور ۱۳۸۹ خورشیدی، رسانههای ترکیه به نقل از خبرگزاری ایرنا نوشتند: حمید بقایی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، در جریان همایشی با عنوان «ایران پل پیروزی» از «نسلکشی ارامنه» توسط امپراتوری عثمانی سخن گفتهاست. روزنامه حریت چاپ ترکیه به نقل از خبرگزاری ایرنا بخشی از اظهارات بقایی در این همایش را چنین نقل کرد: «صد سال پیش امپراتوری عثمانی علیه بخش بزرگی از جامعه ارامنه ساکن در این امپراتوری مرتکب نسلکشی شد.» اظهارات بقایی، موجب ناراحتی برخی از مسئولان ترکیه شد.
درگیریهای سیاسی در سال ۱۳۹۰
بقایی در اردیبهشت سال ۱۳۹۰ خورشیدی و در هنگام ریاست بر سازمان میراث فرهنگی، به علت خودداری از اجرای یکی از احکام دیوان عدالت اداری، به انفصال از خدمات دولتی به مدت چهار سال محکوم شد. بقایی در خصوص این ماجرا گفت: یک بنای تاریخی در شیراز را ما به عنوان یک اثر تاریخی اعلام کردهبودیم، سپس مالک این بنای تاریخی از سازمان میراث فرهنگی به دیوان عدالت اداری شکایت کرد و خواستار خروج ملک از فهرست آثار تاریخی و ملی شد. مالک قصد داشت بنای مذکور را تخریب کند. بقایی افزود: مالک به خواسته خودش رسید و ما به عنوان سازمان میراث فرهنگی، میبایست حکم دیوان عدالت را اجرا میکردیم؛ بنابراین ادامه دادن این شکایت بیپایه و اساس است. بقایی افزود: زمانی که دیوان عدالت اداری حکمی برای خروج یک اثر تاریخی از فهرست آثار ثبت شده ملی اعلام میکند، ثبت آن اثر تاریخی در میراث فرهنگی «باطل» میشود. بهطور نمونه میتوانیم به سرای دلگشا در بازار تهران اشاره کنیم که سال گذشته با حکم دیوان عدالت اداری تخریب شد. بقایی در پاسخ به اینکه چرا میراث فرهنگی در مقابل دیوان عدالت اداری کوتاه میآید و اجازه میدهد تا آثار تاریخی با حکم دیوان عدالت اداری تخریب شود، گفت: ما امکان خرید تمام آثار تاریخی را نداریم و از سوی دیگر موظف به اجرای احکام دیوان عدالت اداری هستیم.
مسعود علویان صدر، معاون سازمان میراث فرهنگی در این رابطه گفت: بقایی بعد از اینکه نسبت به خروج یکی از آثار به ثبت رسیده در فهرست آثار ملی واکنش نشان داد، از سوی دیوان عدالت اداری حکم انفصال از خدمت گرفت. آیا این باید آخر و عاقبت کسی باشد که از میراث فرهنگی دفاع میکند؟
در تیر ۱۳۹۱ خورشیدی، محمدجعفر منتظری رئیس وقت دیوان عدالت اداری گفت: حکم صادره در خصوص انفصال از خدمت حمید بقایی، منتفی شدهاست.
بازداشت ۳۹۴
غلامحسین محسنی اژهای سخنگوی قوه قضائیه در هشتادمین نشست خبری خود در ۱۸ خرداد ۱۳۹۴ عنوان کرد حمید بقایی که قرار بازداشت برایش صادر شده، از این تاریخ تحت بازداشت قرار میگیرد. سهراب سلیمانی، مدیرکل زندانهای استان تهران گفت: قرار بازداشت آقای بقایی شش بار از زمان بازداشت او در تاریخ ۱۸ خرداد ۱۳۹۴ تمدید شده بود. وی در نهایت در تاریخ ۲۸ دی ۱۳۹۴ خورشیدی با تبدیل قرار بازداشت به کفالت، آزاد شد. دلیل بازداشت چندماهه وی تا زمان آزادی وی نامشخص ماند
بقایی پس از آزادی از سلول انفرادی و با پشت سر گذاشتن ۲۲۵ روز از «بازداشت موقت» رهایی یافت. او پس از آزادی، شروع به شکایت از تعدادی از شخصیتهای سیاسی از جمله محمد اشرفی اصفهانی کرد. سرانجام محمد اشرفی اصفهانی به دادگاه احضار و در دادگاه بدوی محکومشد. در ادامه این ماجرا، اشرفی اصفهانی در تاریخ ۷ شهریور ۱۳۹۵ با انتشار نامهای خطاب به حمید بقایی رسماً از بقایی عذرخواهی کرد تا رضایت بقایی را بدست آورد. اشرفی اصفهانی در نامه خود نوشت: «آنچه اینجانب در رابطه با جناب آقای حمید بقایی معاون اجرایی رئیسجمهور سابق گفتهام و در روزنامه قانون منتشر شده بود صحت نداشته و خلاف واقع بوده و از بابت این سخن مطرح شده از ایشان عذر میخواهم.»
در ۶ اسفند ۱۳۹۵ خورشیدی، بقایی در تشریح بازداشت خود گفت: «خدا را شاکرم که بنده را با کیسه معمولی کیسه نکشیدند، بلکه با سنگ پا مرا کیسه کشیدند! یعنی دیگر به جای ذره بین با میکروسکوپ در تمام زندگی من و طایفهام وارد شدهاند. من اینجا اعلام میکنم حضرت عباسی نصف این ذره بین را در زندگی هر کسی میانداختند، چه چیزهایی که از تویش درنمیآمد!»
در ادامه این وقایع، در فروردین ماه ۱۳۹۶ خورشیدی، بقایی با حضور در یک نشست خبری گفت: محکم میگویم هر سندی علیه بقایی دارید، از برگه بازجویی گرفته تا فیلم بازجویی، آنها را منتشر کنید تا سیهروی شود هر که در او غش باشد.
