استفاده از ماینر و دستگاه استخراج بیت کوین در ایران تنها در صورت داشتن مجوز از وزارت صمت (صنعت، معدن و تجارت) مجاز است و افرادی که درصدد ماینینگ بیت کوین هستند، باید نسبت به ثبت مشخصات هویتی خود به همراه تعداد و نوع دستگاه‌ها اقدام نمایند. حال سوال برخی از کاربران اینجاست که جرم استفاده غیر قانونی از اسیک ماینرهای بیت کوین چیست و چه جریمه‌هایی در پی دارد؟
ماینینگ و اسیک ماینر چیست؟
ماینینگ یا استخراج فرآیندی در شبکه‌های مبتنی بر مکانیزم اثبات کار (PoW) مانند بیت کوین است که در آن افراد با استفاده از کامپیوترهای تخصصی خود به‌نام اسیک ماینر (ASIC Miner)، به حل پازل‌هایی در بلاک چین‌ها پرداخته و در ازای کار خود، از شبکه پاداش‌هایی به‌صورت ارز دیجیتال دریافت می‌کنند.
از آنجایی که در اوایل تولد بیت کوین رقابت در این صنعت زیاد نبود، افراد می‌توانستند با GPU و CPU کامپیوترهای خانگی خود نیز به استخراج رمز ارزهای BTC بپردازند. اما امروزه به‌خاطر فعالیت شرکت‌های بزرگ و ظهور مزارع استخراج که در آن‌ها صدها کامپیوتر به‌صورت همزمان با یکدیگر کار می‌کنند، قدرت پردازشی CPU و GPU کامپیوترها دیگر جوابگو نیست. به همین خاطر، تجهیزات تخصصی‌تری به‌نام اسیک ماینر طراحی شده و وارد بازار شده‌اند.
مهمترین عاملی که باعث جلب توجه دولت‌های سراسر جهان به استفاده از اسیک ماینرها برای استخراج رمز ارزها شده، مصرف برق بالای آن‌هاست. از این رو، نهادها و ارگان‌های نظارتی درصدد قانون‌گذاری این حوزه برآمده و با هدف کاهش آثار مخرب این دستگاه‌ها بر محیط زیست و محدود کردن مصرف برق آن‌ها، پا به عرصه گذاشته‌اند.
الزام ثبت دستگاههای ماینر در سامانه جامع تجارت وزارت صمت
در سال 1400، هیئت وزیران با استناد به اصل 138 قانون اساسی، مصوباتی را جهت کاهش آثار مخرب استفاده از این دستگاه‌ها بر شبکه تولید و توزیع برق کشور و همچنین تعیین تکلیف مالکان و دارندگان دستگاههای ماینر و نحوه فعالیت و مجوزهای استفاده از آن‌ها تصویب کرد.
بر اساس این مصوبات، استفاده از دستگاههای ماینر تنها با اخذ مجوز از وزارت صنعت، معدن و تجارت مجاز بوده و کلیه افراد فعال در حوزه خرید و فروش، استفاده از ماینر یا نگهداری در انبار (دستگاههای سالم و ناسالم)، واردات و تولید دستگاههای استخراج رمز ارز باید در «سامانه جامع تجارت» ثبت‌نام کرده و پس از پرداخت کلیه حقوق و عوارض دولتی، کد رهگیری دستگاه خود را دریافت کنند. این تصمیم مطابق با تبصره 4 ماده 18 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز صورت گرفته است.
عواقب ناشی از عدم ثبت دستگاه‌ها در سامانه بر عهده مالک و دارنده دستگاه خواهد بود و در صورت عدم انجام، سازمان تعزیرات تکلیف آن دستگاه‌ها را مشخص خواهد کرد.
جرایم کیفری و مجازات استفاده غیر قانونی از دستگاه ماینر و استخراج غیر مجاز بیت کوین
همانطور که گفتیم، مصرف برق اسیک ماینرها یکی از مهمترین نقاط توجه قانون‌گذاران است. اگر خاطرتان باشد، در تابستان 1400 با قطعی‌های سراسری برق مواجه بودیم و مسئولان زی‌ربط، دائما علت این امر را به مصرف برق بالای دستگاههای ماینر و فعالیت مراکز غیر قانونی استخراج مرتبط می‌دانستند. به همین خاطر، در صورت کشف انبار یا استفاده غیر قانونی از دستگاههای استخراج بیت کوین، عناوین مجرمانه و جرایم مختلفی برای دارندگان وضع شده است که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم.
استفاده غیر مجاز از انشعاب برق
بر اساس مصوبات، تامین برق متقاضیان استخراج ارزهای دیجیتال تنها از طریق دریافت انشعاب برق از شبکه سراسری یا احداث نیروگاه جدید خارج از شبکه سراسری امکان‌پذیر است. بر این اساس، در صورت استفاده غیر مجاز از انشعاب برق جهت استخراج رمز ارزها، دو جرم پیش‌بینی شده است:
• ماده 1: عدم دریافت انشعاب قانونی برق برای استخراج رمز ارز یا داشتن انشعاب قانونی برای استفاده غیر مجاز از دستگاه‌ها توسط فرد متخلف منجر به:
o الف) در مصارف خانگی به پرداخت جزای نقدی درجه شش و در مصارف غیر خانگی، به یک تا دو برابر بهای خدمات مصرفی محکوم خواهد شد.
o ب) در صورت تکرار، جریمه بند الف و قطع انشعاب به مدت سه تا شش ماه اعمال خواهد شد.
• ماده 2: ایجاد اختلال در دستگاههای اندازه‌گیری مصرف برق علاوه بر الزام فرد به بازگردانی وضع به حال سابق، به پرداخت بهای خدمات مصرفی، جبران خسارت و جزای نقدی درجه شش منجر خواهد شد.
تهدید علیه بهداشت عمومی یا محیط زیست
بر اساس ماده 688 قانون مجازات اسلامی، هر گونه اقدام تهدیدکننده علیه بهداشت عمومی و آلودگی محیط زیست، در صورتی که مشمول مجازات شدیدتر نباشد، می‌تواند به حبس تا یک سال منجر شود.
شایان ذکر است که تشخیص این موارد بر عهده کارشناس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان دامپزشکی خواهد بود.
تخریب وسایل و تاسیسات مورد استفاده عمومی
برای فردی که به تخریب یا ایجاد حریق یا از کار انداختن یا هر نوع خرابکاری دیگر‌ی در تمام تاسیسات مورد استفاده عمومی (چه دولتی و چه غیر دولتی) اقدام کند، بدون آنکه منظور وی اخلال در نظم و امنیت عمومی باشد، به سه تا ده سال حبس محکوم خواهد شد. در صورتی که این اقدام به منظور اخلال در نظم و امنیت جامعه و مقابله با حکومت اسلامی انجام شده باشد، مجازات محارب را در پی خواهد داشت.
در این خصوص، در صورتی که استفاده از دستگاههای استخراج بیت کوین و رمز ارز به شبکه برق منطقه آسیب زند، فرد خاطی مشمول این جرم خواهد شد.
قاچاق، حمل و نگهداری دستگاههای استخراج رمز ارز (کالای مجاز مشروط)
با توجه به قانون قاچاق کالا و ارز، در صورتی که استفاده از دستگاه ماینر بیت کوین جزو رفتارهای قاچاق، حمل و نگهداری کالاهای مجاز مشروط شناخته شود، علاوه بر ضبط کالا، فرد خاطی به پرداخت جریمه نقدی یک تا سه برابر ارزش کالا محکوم خواهد شد.
نگهداری، عرضه و فروش کالاهای قاچاق توسط واحدهای صنفی یا صرافی‌های نیز موضوع این قانون بوده و مشمول حداقل مجازات مقرر خواهد شد:
• مرتبه اول: جریمه نقدی معادل دو برابر ارزش کالای قاچاق
• مرتبه دوم: جریمه نقدی معادل چهار برابر ارزش کالای قاچاق
• مرتبه سوم: جریمه نقدی معادل شش برابر ارزش کالای قاچاق و نصب پارچه یا تابلو بر سر در محل کسب به‌عنوان متخلف صنفی و تعطیل محل کسب به مدت شش ماه
با توجه به این قانون، در صورتی که ارزهای دیجیتال خود را به‌صورت مشروع کسب کرده باشید، هیچ منعی در معامله آن‌ها با صرافی‌ها نخواهید داشت. بنابراین فروش بیت کوین به صرافی در صورتی که از راه‌های قاچاق و نامشروع (نظیر حساب‌های اجاره‌ای و فیشینگ) کسب نشده باشد جرم نیست و از نظر قانونی منعی ندارد.
