چند ماهی است که تأمین دارو و تجهیزات پزشکی در کشور با چالشهای جدی روبهرو شده است و این مشکلات اثرات منفی خود را با کمبود دارو، نایاب شدن برخی از اقلام دارویی و گران شدن دارو و تجهیزات پزشکی به روشنی به بیماران و خانوادههای آنها نشان میدهد؛ در 2ماه گذشته که آمریکا بهصورت یکجانبه از توافق هستهای خارج شده است دولت با صدور دستورالعملهایی ارز دولتی و به قیمت 4200تومانی را در اختیار شرکتهای واردکننده دارو و تجهیزات پزشکی قرار داده است ولی در این زمینه تاکنون شفافسازی صورت نگرفته است و مشخص نیست که چه شرکتهایی در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی این ارز دولتی را دریافت کرده و با این ارز چه اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی را وارد کردهاند؟ و اگر وارد کردهاند آنها را چگونه و با چه قیمتی به فروش رساندهاند؟
در یک هفته گذشته بارها مسئولان وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو و رسانهها از بانک مرکزی خواستهاند تا در زمینه اختصاص ارز به شرکتهای دارویی و تجهیزات پزشکی شفافسازی کند ولی مشخص نیست چرا این اقدام صورت نمیگیرد.
همچنین چند روز پیش وزیر بهداشت اعلام کرده بود که باید واردات دارو در اولویت کشور قرار گیرد و برای این کار نیاز به تأمین نقدینگی و ارز است. سیدحسن قاضیزادههاشمی گفت که اختصاص ارز به بحث دارو و تجهیزات پزشکی مهمتر از گندم، روغن و کنجاله است. او گفت که طوفان تحریمها در راه است و روز مبادا همین روزهاست.
اما این بحران تازه وارد در بازار دارویی کشور مربوط به هفتههای اخیر است؛ جایی که نرخ ارز به یکباره دچار نوسان شد و موضوع افزایش قیمتها و به دنبال آن «گرانی دارو» بر سر زبانها افتاد. هرچند دولت در همان روزهای نوسانات ارزی بازار به صراحت تأکید کرد که دارو ارز مبادلهای میگیرد و قرار نیست هیچ مشکلی در تأمین ارز دارویی بوجود بیاید اما گشت وگذار ما در چند داروخانه خصوصی و دولتی تهران نشان میدهد، بیماران ازاینکه برخی داروهای شان کمیاب یا نایاب شده ناراضیاند و همچنین از افزایش قیمت برخی داروها و اینکه داروی خارجی در داروخانهها پیدا نمیشود نگران هستند.
در اطلاع نیوز بخوانید : لیست داروهایی که از لیست بیمه خارج شد !
البته در همین روزهای کمبود دارو سخنگوی سازمان غذا و دارو تأکید دارد که کمبود دارو همیشه در بازار دارویی دنیا وجود داشته و هم اینک بطور میانگین ۶۵قلم دارو در کشور دچار کمبود است که بزودی این کمبود مقطعی و موقت نیز حل میشود. مسئولان و صاحبنظران این حوزه، تحولات ارزی و تغییر نرخ ارز را عامل اصلی تأخیر ثبت سفارش دارو و واردات مواد اولیه و محصول نهایی میدانند.
«کیانوش جهانپور»، بحران دارویی تولید داخل را قبول ندارد و معتقد است، داروهای تولید داخل به خاطر قیمتگذاری جدیدشان و واردات مواد اولیه بطور مقطعی در بازار دچار کمبود شدهاند و بعد از منطقیسازی قیمت بزودی بازار دارویی کشور به آرامش نسبی خواهد رسید. براساس اعلام وزارت بهداشت، ۹۶ درصد داروهای مصرفی در کشور تولید داخل است که از این میزان ۵۰ درصد داروها از مواد اولیه تا بسته بندی نهایی تولید داخل است و ۵۰ درصد مواد مؤثره دارو نیز وارداتی است که البته فرمولاسیون و محصول نهایی در داخل تولید میشود.
با وجود این، اظهارات برخی افراد در شبکههای اجتماعی حکایت از کمبود برخی داروها و افزایش قیمت داروها در نتیجه کاهش تعهدات بیمهای در همین چند هفته اخیر دارد. آنها میگویند: نوسانات ارز بیماران را شوکه کرده است.
برای بررسی قیمت دارو و موجود بودن برخی از داروهای حیاتی کافیست سری به یکی از شناختهترین داروخانههای پایتخت یعنی داروخانه ۱۳ آبان زد. داروخانه مثل همیشه شلوغ است و هیچ صندلی خالی پیدا نمیشود. آدمهایی که برای دارو آمدهاند کلافهاند و دل خوشی از وضعیت دسترسی به دارو و قیمتها ندارند. از زن میانسالی که به صندلی چوبی تکیه زده درباره وضعیت دسترسی به دارویش میپرسم. با بیحوصلگی نسخه پزشک را نشانم میدهد و میگوید: «نمیدونم فعلاً که دارو نمیدن. از صبح داروخانهها رو میچرخم برای گرفتن دارو ولی تا حالا هیچ.» پسر جوانی از آن سو بلند داد میزند: «خانم دارو هست اما معلوم نیست چرا به ملت نمیدن. همین پیش پای شما آقایی آمده بود اینجا اما دارویش رو نداشتن دفترچهاش رو زمین زد و فحش داد، داد و بیداد کرد.»
بیماران، آنهایی که مشتری ثابت دارو هستند از تغییر قیمت دارو ناراضیاند. آقای محمدی که پدرش مبتلا به سرطان پروستات است افزایش قیمت دلار را باعث بالا رفتن قیمت دارو بیان میکند: «ما بیمه تکمیلی داریم هربار هم که اومدم برای دارو، مشکلی پیش نیومده. داروی «دیپلیدین» در بازار موجود است. توی این دو سه ماه حول و حوش ۲۰ تا ۳۰ درصد به قیمت دارو اضافه شده، قیمت دیپلیدین ۷۰۰ هزار تومان شده سری پیش ۲۵۰ هزار تومان خریدیم. آخرین بار چون دلار بالا رفته بود با بیمه تأمین اجتماعی حدود ۳۵۰ هزار تومان خریدیم.»
اما یک داروساز معتقد است گران شدن برخی اقلام دارویی مسئله دیگری دارد: «مسئله تغییر قیمت دارو نیست بلکه مربوط به تغییر شرایط بیمه برخی داروهاست؛ برای مثال داروی «اواستین» پس از تولید معادل داخلی از فهرست بیمه خارج شد، بسیاری از بیماران و همراهانشان که قبلا با بیمه ۱۰درصد پول دارو را پرداخت میکردند، فکر میکنند دارو گران شده است؛ در حالی که این دارو قیمتش همان چیزی است که قبلا بوده اما دیگر تحت پوشش بیمه نیست و مردم باید به صورت آزاد هزینه آن را پرداخت کنند یا داروی خارجی «سینوپار» که تا چند ماه پیش تحت پوشش بیمه قرار داشت و بیماران تقریبا ۶۰ هزار تومان آن را خریداری میکردند، حالا از فهرست بیمه خارج شده و بیمار باید ۶۰۰ هزار تومان پرداخت کند. بازخورد این اتفاق در جامعه ما به عنوان افزایش قیمت مطرح میشود اما این افزایش قیمت نیست بلکه تغییر شرایط بیمه است و باید این دو را از هم تفکیک کرد.»
اما به اعتقاد صاحب یکی از داروخانههای غرب پایتخت به تازگی داروهای درمانی خارجی ۱۵ درصد افزایش قیمت داشتهاند. او میگوید «به تازگی داروهای مکمل خارجی را با ۱۵ تا۵۰ درصد افزایش قیمت از شرکتهای دارویی تهیه میکنم. قرص غضروفساز «تریپل فلکس» که قبلا ۷۹ هزار تومان بوده، حالا ۱۲۵ هزار تومان شده یا مثلا قرص «مولتیدیلی» ۶۷ هزار تومان بوده که ۹۵هزار تومان شده؛ البته اینها بیشتر داروهای مکمل هستند. به تازگی واردات بسیاری از داروهای درمانی نیز قطع شده و در برخی اقلام دچار کمبود هستیم. داروهای «هگزال» آلمان دیگر وارد نمیشوند؛ مثل داروی «سیتالوپرام» که برای افسردگی مصرف میشود و بیماران باید نمونه اسپانیایی آن را مصرف کنند. آنهایی هم که توزیع میشوند، حدود ۱۵ درصد افزایش قیمت دارند؛ مثلا «پلاویکس» قبلا ۵۰ هزار تومان بوده، الان شده ۵۸ هزار تومان. داروهای تولید داخل نیز در همین حد افزایش قیمت داشتهاند. «سفکسیم» چهارهزارو ۸۰۰ تومان بود، الان شده پنجهزارو ۵۰۰ تومان. بعضی از آنها هم مثل «اکتوور» که برای بیماریهای قلبی و فشار خون مصرف میشود، مواد اولیهاش از کشورهای خارجی وارد و در کارخانهای در کرج تولید میشود که در حال حاضر توزیع نمیشود یا داروی کونکور ۲.۵میلی دو هفته میشود که گیر نمیآید.»
بالاخره کمبود دارو داریم یا نداریم؟
ارز یارانهای دیگر به دارو تعلق نمیگیرد. برخی مسئولان حوزه دارو در ایران میگویند این کشور توان تولید داروی ۲۰۰ میلیون نفر را دارد. در خبرها اما آمده، در صورت اثبات عدم کیفیت داروهای تولید داخل، تولید آنها متوقف میشود.
رئیس اتحادیه واردکنندگان دارو، از حذف یارانهی ارزی دارو از سوی بانک مرکزی خبر داده است. بنا بر این گزارش و طبق تصمیم جدید، قرار است واردات دارو با دلار ۴ هزار و ۲۰۰ تومان و یوروی ۵ هزار و ۲۰۰ تومان انجام شود.در جلسه مشترک واردکنندگان با بانک مرکزی، "پیچیده بودن مکانیزم پرداخت" و "کافی نبودن بودجه ۸۰۰ میلیارد تومانی برای این منظور"، از دلایل تغییر نرخ ارز برای واردات دارو عنوان شده است.
ناصر ریاحی، رئیس اتحادیه واردکنندگان دارو، مشکل کنونی واردکنندگان دارو را گذشته از مسئله نرخ ارز، اصلاح قیمتها میداند. به گفتهی او در گذشته، دارو با یوروی حداکثر ۴ هزار و ۲۰۰ تا ۳۰۰ وارد میشد و قیمت دارو بر اساس همین نرخ تعیین شده است.
ریاحی میگوید:« شرط بانک مرکزی برای پرداخت یارانه به واردات دارو، ثبات قیمتها برای یک سال به روال پیشین بود.» رئیس اتحادیه واردکنندگان داور تأکید میکند: «پیش از تغییر نرخ ارز، واردکنندگان دارو به قیمتها و عدم افزایش آن در سال ۹۶معترض بودند و در نتیجه با چنین شرطی موافقت نشد.»
یکی از کارکنان داروخانه کریم خان در تهران در پاسخ به پرسش درباره تبعات تغییر نرخ ارز بر روی قیمت و کمبود دارو میگوید: «فعلا وضعیت خوب است، هیچ چیزی تغییر نکرده و هیچ کمبودی در زمینه ارائهی دارو به بیماران نداریم.» اما دکتر «محمدرضا دری»، دبیر انجمن داروسازان تهران میگوید: «قرار بود برای اینکه مردم در تامین دارو دچار چالش نشوند و شاهد افزایش بهای دارو نباشیم، تفاوت نرخ ارز توسط دولت به تولیدکنندگان و واردکنندگان دارو پرداخت شود. اما خلاء در این نوع پرداخت، منجر به این شده که در تامین بعضی داروها دچار مشکل شویم.»
به گفته دبیر انجمن داروسازان تهران، این چالش، بیشتر متوجه داروهای وارداتی است. دری اما مشکل را تا سطح کمبود دارو در داروخانههای خصوصی و افزایش مراجعه به داروخانههای دولتی محدود کرده است.
یکی دیگر از داروخانههای تهران با تأیید این موضوع که فعلا مشکلی در مورد تأمین دارو نیست، از زاویهای دیگر به مسئله دارو مینگرد و از نگرانی مردم و داروخانهها از پیامدهای بسط تحریمهای احتمالی به حوزهی دارو سخن میگوید. نگرانیای که رد پای آن را با وجود تاکید داروخانهها بر عدم کمبود دارو و افزایش قیمت، میتوان از هم اکنون در شبکههای اجتماعی دید.
