معاون وزیر ارتباطات گفت: حدود ۳۱ درصد از صدها هزار دامنه از معروفترین و برترین دامنههای پربازدید جهان به روی کاربران ایرانی بسته است.
به گزارش خبرنگار مهر، بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات، رئیس هیئتمدیره و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، امروز در نشست خبری خود در پاسخ به پرسشی درباره تحریم دامنههای اینترنت بهویژه پلتفرمهای هوش مصنوعی از سوی کشورهای مدعی آزادی اینترنت اظهار داشت: این موضوع بسیار کلیدی و قابل توجه است؛ متأسفانه در سالهای گذشته کمتر به ابعاد محدودیتهای خارجی پرداخته شده، در حالی که دامنه آن روزبهروز گستردهتر و تشدید شده است.
وی افزود: یکی از اولویتهای اصلی ما از آغاز فعالیت در شرکت ارتباطات زیرساخت، ارتقای رویتپذیری و شفافیت (Visibility) شبکه بود تا بتوانیم جریان دادهها و رخدادهای درون شبکه را بهصورت دقیق رصد کنیم. یکی از اهداف این اقدام، ارزیابی میزان مواجهه سایتهای مورد استفاده کاربران ایرانی با سد تحریمها بود.
اکبری تصریح کرد: اکنون سامانهای پایشی در اختیار داریم که بهصورت ۲۴ ساعته و مداوم، صدها هزار دامنه از معروفترین و برترین دامنههای پربازدید جهان (Top Domains) را رصد میکند. یافتههای این پایش نشان میدهد که دقیقاً نزدیک به ۳۱ درصد (۳۰ ممیز چند دهم درصد) از این دامنهها بهروی کاربران ایرانی بسته است.
سهم عمده تحریمهای مستقیم در کنار آلودگی بدافزاری تجهیزات
مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در تشریح علل فنی این انسداد گفت: بخش اعظم این محدودیتها ناشی از تحریمهای مستقیم است و سهم اندکی نیز به آلودگی بدافزاری برخی دستگاههای کاربران در کشور ارتباط دارد. سامانههای پایش بهخوبی تشخیص میدهند که مسدودسازی یک دامنه از سمت سرور مقصد اعمال شده یا اینکه به دلیل آلودگیهای گسترده تجهیزات، در لبه کلودها (Edge Cloud) پس زده میشود. با این حال، سهم غالب این محدودیتها بدون تردید متوجه تحریمهاست.
وی خاطرنشان کرد: غالب پلتفرمهای بزرگ بینالمللی، از تمام رابطهای برنامهنویسی گوگل (Google APIs) گرفته تا سرویسهای نامآشنای هوش مصنوعی نظیر چتجیپیتی (ChatGPT) و گروک (Grok)، برای کاربران داخل کشور مسدود هستند. علاوه بر این، بسیاری از پلتفرمهای غیرآمریکایی نیز به دلیل واهمه از جرایم و تبعات تحریمهای آمریکا، درخواستهای ارسالی از آیپیهای ایران را رد (Reject) میکنند و خدمات خود را بر روی ایرانیان میبندند.
تلاقی فشارهای بینالمللی با محدودیتهای داخلی و گرفتاری کاربران
اکبری با اشاره به فشارهای مضاعف بر کاربران تأکید کرد: وقتی این حجم از تحریمهای خارجی را در کنار محدودیتها و سیاستهای داخلی قرار میدهیم، رقم مسدودسازیها برای جامعه ایران به شکل چشمگیری افزایش مییابد.
وی ادامه داد: کاربر ایرانی حتی اگر به دنبال پلتفرمهای حساس یا محدودشده نباشد و تنها قصد انجام یک فعالیت عادی را داشته باشد، با بنبست روبهرو میشود؛ چه یک توسعهدهنده نرمافزار (Developer) و برنامهنویس باشد، چه یک پژوهشگر و چه یک شهروند عادی که میخواهد از سرویسهای معمول بینالمللی بهره بگیرد، با سد تحریمها مواجه است. بیشتر این خدمات از نوع B۲C (عرضه مستقیم به مصرفکننده نهایی) هستند که مورد نیاز مبرم محققان، تولیدکنندگان و کسبوکارها قرار دارند، اما دسترسی به آنها سلب شده است.
پارادوکس آشکار مدعیان جریان آزاد اطلاعات
رئیس هیئتمدیره شرکت ارتباطات زیرساخت با انتقاد جدی از رفتار دوگانه غرب اظهار داشت: کشورهایی که دم از دسترسی آزاد به اطلاعات و خدمات دیجیتال میزنند و شعار حمایت از ملت ایران سر میدهند، در عمل ۳۰ درصد خدمات وب جهان را بر روی مردم کشورمان بستهاند؛ رفتاری که با هیچکدام از ادعاهای آنها توجیهپذیر نیست و از نظر ما کاملاً محکوم است.
وی اضافه کرد: از طرف دیگر، مواجهه همزمان کاربران با سیاستهای محدودکننده داخلی سبب میشود که چارهای جز استفاده از ابزارهای دورزدن محدودیتها پیش روی آنها نماند؛ اقدامی که بهخودیخود چالشها، مخاطرات و گرفتاریهای امنیتی متعددی برای کاربران پدید میآورد.
انسداد بازیهای آنلاین کودکان حتی در صورت پرداخت اشتراک
معاون وزیر ارتباطات به دامنه نفوذ تحریمها تا سطح خدمات تفریحی و ردههای سنی پایین اشاره کرد و گفت: فهرست بلندبالایی از پلتفرمهای پرکاربرد بازی آنلاین (گیم) وجود دارد که مخاطب آنها کودکان و نوجوانان ایرانی هستند، اما دسترسی به آنها مسدود شده است. حتی با وجود اینکه خانوادهها و کودکان ایرانی حاضر به پرداخت هزینه ارزی و حق اشتراک این پلتفرمها هستند، باز هم با درهای بسته روبهرو میشوند.
توسعه ظرفیت شبکه از محل درآمدهای ترانزیت در شرایط دشوار ارزی
اکبری در ادامه نشست و در پاسخ به سؤالی پیرامون مقایسه وضعیت فعلی با دوران پیش از حوادث دیماه، بر ضرورت تفکیک میان دو شاخص «ظرفیت پهنای باند» و «ترافیک عبوری» تأکید کرد و گفت: ترافیک شبکه قطعاً با افت مواجه شده، اما ظرفیت پهنای باند همواره متناسب با تقاضا توسعه یافته است.
وی تشریح کرد: از آغاز دوره فعالیت در دولت تا پیش از رویدادهای دیماه، بیش از ۵۰ درصد رشد ترافیک در شبکه کشور رقم خورد و متناسب با آن، ظرفیت بینالملل نیز ارتقا یافت. ما در بخش ظرفیت فنی با هیچ کمبودی روبهرو نیستیم؛ هرچند تمامی تسویهحسابهای ما در بخش بینالملل بهصورت ارزی انجام میشود و با توجه به نوسانات نرخ ارز شرایط مالی سختی داریم، اما با بهرهگیری از درآمد حاصل از فروش ترانزیت داده، توسعه ظرفیت بینالملل را بهصورت مداوم پیش بردهایم.
خسارت به کابلهای فیبر نوری ارتباطی بین ایران و قطر و ایران و عمان
مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت با اشاره به آسیبهای فیزیکی وارده به بستر ارتباطی در پی تحولات منطقهای و جنگ اظهار داشت: بخشی از ظرفیت ارتباطی کشور متأسفانه بر اثر قطعیها از دست رفت؛ از جمله فیبر نوری ارتباطی میان ایران و قطر که در جریان تنشها و جنگ قطع شد و حجم بالایی از ظرفیت را موقتاً خارج کرد.
وی افزود: همچنین یکی از خطوط فیبر میان ایران و عمان به دنبال اصابت و آسیبدیدگی ایستگاه ارتباطی ما در جاسک از مدار عملیاتی خارج شد. علاوه بر این، آخرین لینک فیبر نوری فعال در حوزه خلیج فارس نیز در روز جمعه دچار قطعی شد. با این حال، بلافاصله اقدامات فنی لازم انجام گرفت و این ظرفیتها از طریق مسیرهای جایگزین احیا شدند؛ بنابراین کشور از منظر ظرفیت پهنای باند بینالملل مشکلی ندارد.
بازیابی ۹۰ درصدی ترافیک؛ خروج یک ترابیت بر ثانیه به مسیرهای غیررسمی
اکبری درباره روند مصرف ترافیک شبکه خاطرنشان کرد: پیش از رخدادهای دیماه، رشد ترافیک بینالملل کشور بالای ۵۰ درصد بود که رکوردی بالاتر از میانگین رشد سالانه جهانی (۲۵ درصد) به شمار میرفت؛ اما پس از رویدادهای دیماه، جنگ تحمیلی و اعمال محدودیتها، این روند متوقف شد.
معاون وزیر ارتباطات تصریح کرد: در حال حاضر روند بازیابی آغاز شده و حدود ۹۰ درصد از حجم ترافیک بینالملل گذشته برقرار است. افت ۱۰ درصدی موجود نیز لزوماً به معنای کاهش نیاز و مصرف شبکه نیست؛ بلکه بر اساس ارزیابیهای ما در دوران جنگ و برقراری محدودیتها بخشی از ترافیک از درگاههای رسمی خارج شد و به سمت مسیرهای غیررسمی رفت که هنوز بازنگشته است. برآوردها حاکی است که این افت معادل حدود یک ترابیت بر ثانیه (۱Tbps) است که دقیقاً همین حجم ترافیک در حال حاضر از بسترهای غیررسمی در جریان است.
