معاون آموزشی وزارت علوم گفت:زمانی بیش از چهار میلیون و ۴۰۰هزار دانشجو در کشور داشتیم، اما اکنون این تعداد به حدود سه میلیون و ۴۰۰ هزار نفر رسیده و روند کاهش جمعیت دانشجویی همچنان ادامه دارد.
به گزارش خبرنگار علمی مهر، ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، روز سهشنبه در چهارمین همایش بینالمللی «یادگیری سیار در عصر هوش مصنوعی؛ تحول در نظامهای آموزشی و مهارتآموزی در حوزه صنعت» که در دانشکده روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد، با اشاره به ضرورت بازنگری در نظام آموزش عالی اظهار داشت: باید سه موضوع را مورد توجه قرار دهیم؛ نخست اینکه چالشهای امروز آموزش عالی چیست، دوم اینکه در دنیا چه روندها و تحولاتی در حال وقوع است و سوم اینکه وزارت علوم و سایر متولیان آموزش برای مواجهه با این شرایط چه برنامهای دارند.
وی با اشاره به دستاوردهای آموزش عالی پس از انقلاب اسلامی گفت: اگر عملکرد آموزش عالی را با شاخصهای کمی و کیفی بررسی کنیم، این بخش از موفقترین حوزههای کشور بوده است. جایگاه علمی ایران در جهان، نقش دانشگاهها و پژوهشگران در توسعه کشور و همچنین توانمندیهایی که در مقاطع مختلف از جمله در شرایط جنگ تحمیلی اخیر به کمک کشور آمد، بخشی از دستاوردهای نظام آموزش عالی است.
واحدی افزود: دانشگاهها علاوه بر رشد کمی، از نظر کیفی نیز پیشرفت داشتهاند. دانشگاه علامه طباطبایی نمونهای از این موفقیتهاست که امروز علاوه بر جایگاه ملی، در عرصه بینالمللی نیز از ظرفیتهای قابل توجهی برخوردار است.
معاون آموزشی وزارت علوم تاکید کرد: البته این موفقیتها به معنای نبود چالش نیست. آموزش عالی در ارزیابی تحقق اهداف برنامه ششم توسعه یکی از موفقترین بخشهای کشور بود و در حالی که متوسط تحقق اهداف در بسیاری از بخشها کمتر از ۲۵ درصد بود، آموزش عالی حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد اهداف خود را محقق کرد، اما شرایط امروز ایجاب میکند که با نگاه جدیدی به آینده بنگریم.
آمار دانشجویان به ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر رسید
وی با اشاره به تغییر برخی شاخصهای آموزش عالی گفت: زمانی بیش از چهار میلیون و ۴۰۰ هزار دانشجو در کشور داشتیم، اما اکنون این تعداد به حدود سه میلیون و ۴۰۰ هزار نفر رسیده و روند کاهش جمعیت دانشجویی همچنان ادامه دارد. این کاهش بهویژه در رشتههای علوم پایه و مهندسی محسوستر است.
واحدی ادامه داد: از سوی دیگر، الگوی ذهنی مخاطبان نیز تغییر کرده است و دیگر صرف دریافت مدرک دانشگاهی برای بسیاری از جوانان اهمیت گذشته را ندارد. امروز مهارت و توانمندی برای ورود به بازار کار اهمیت بیشتری یافته است.
طی پنج سال آینده حدود ۴۰ درصد مهارتهای مورد نیاز بازار کار تغییر کند
وی با اشاره به روندهای جهانی اظهار داشت: بر اساس گزارشهای بینالمللی، ۸۱ درصد کارفرمایان اعلام کردهاند که برای آنان مدرک دانشگاهی اهمیت کمتری نسبت به مهارتهای افراد دارد و علاوه بر این، پیشبینی میشود طی پنج سال آینده حدود ۴۰ درصد مهارتهای مورد نیاز بازار کار تغییر کند؛ بنابراین دانشگاهها ناچار به بازنگری جدی در برنامههای آموزشی خود هستند.
معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به شرایط اخیر کشور افزود: علاوه بر این تحولات، آموزش عالی با چالشهای دیگری همچون آسیب به زیرساختها، اختلال در فرآیندهای یادگیری، کاهش کیفیت آموزش، پیامدهای انسانی و اجتماعی ناشی از جنگ و همچنین تشدید محدودیتهای تعاملات بینالمللی روبهرو است.
وی همچنین به پیچیدگی نظام حکمرانی آموزش اشاره کرد و گفت: در حوزه آموزش، نهادهای متعددی در سیاستگذاری و اجرا نقش دارند و گاهی نیز اظهارنظرهای غیرتخصصی در فضای رسانهای منتشر میشود؛ برای نمونه، اخیراً مطالبی درباره مجازی شدن آموزش مطرح شد که مبنای کارشناسی نداشت.
واحدی تاکید کرد: مشکلات حوزه انرژی و سایر محدودیتهای کشور واقعیتهایی جدی هستند، اما نباید آموزش نخستین یا یکی از نخستین قربانیان این شرایط باشد. البته باید با شرایط کشور همراهی کرد، اما هدف اصلی وزارت علوم و آموزش و پرورش، حفظ کیفیت آموزش است. تجربه آموزش مجازی در دوران بحران نشان داد که این شیوه، در کنار مزایا، چالشها و مشکلات خاص خود را نیز دارد.
وی با اشاره به روندهای جهانی آموزش گفت: امروز تحولاتی همچون هوش مصنوعی، آموزش شخصیسازیشده، یادگیری سیار و فناوریهای نوین آموزشی در دنیا با سرعت در حال گسترش است. یادگیری سیار که محور این همایش نیز به شمار میرود، یکی از مهمترین این روندهاست.
معاون آموزشی وزارت علوم افزود: یادگیری سیار به معنای استفاده از ابزارهای همراه برای دسترسی به منابع آموزشی، تعامل و همکاری در هر زمان، هر مکان و با هر وسیله است و با ویژگیهای نسل جدید کاملاً همخوانی دارد.
وی تصریح کرد: تفاوت یادگیری سیار با آموزش الکترونیکی صرف، در تغییر فلسفه آموزش است؛ در این رویکرد، پارادایم آموزش از انتقال محتوا به یادگیری فعال تغییر میکند.
واحدی با مرور روند تحول یادگیری سیار گفت: این مسیر از سال ۱۳۹۵ آغاز شد. ابتدا هدف، انتقال محتوا به ابزارهای همراه بود، سپس امکان تعامل فراهم شد و در ادامه، همهگیری کرونا موجب جهش این روند شد و اکنون آموزش هوشمند بهعنوان مرحله جدید این تحول مطرح است.
وی تاکید کرد: یادگیری سیار یا Mobile Learning را بخشی از اکوسیستم آموزش هوشمند میدانیم و باید برای آن برنامهریزی جدی انجام شود.
معاون آموزشی وزارت علوم با بیان اینکه آموزش هوشمند یکی از محورهای برنامه تحول وزارت علوم است، اظهار داشت: سند آموزش هوشمند تدوین شده و اقدامات اجرایی آن نیز در حال انجام است. آموزش عالی در ایران از آموزش مجازی، به سمت آموزش دیجیتال و سپس آموزش هوشمند در حال حرکت است و هر یک از این مراحل ویژگیها و شاخصهای خاص خود را دارند.
وی افزود: آموزش هوشمند بر پایه یادگیری سیار، تعامل، همکاری و شخصیسازی آموزش شکل میگیرد و این همان مسیری است که باید در دانشگاههای کشور دنبال شود.
واحدی با اشاره به نقش هوش مصنوعی در آموزش گفت: امروز در برخی موارد، دانشجو در استفاده از برخی ابزارهای هوش مصنوعی از استاد جلوتر است، اما در مقابل، امکانات و ابزارهایی نیز وجود دارد که دانشجویان به آن دسترسی ندارند.
وی ادامه داد: ورود هوش مصنوعی به آموزش عالی با چالشهایی همچون مسائل اخلاقی، عدالت آموزشی و ضرورت تقویت تفکر انتقادی همراه است و باید برای همه این ابعاد برنامهریزی شود.
معاون آموزشی وزارت علوم خاطرنشان کرد: مراکز توسعه و تعالی آموزش در دانشگاهها باید متولی این موضوع باشند و برای حوزههای مختلف از جمله توانمندسازی استادان، آموزش دانشجویان، تدوین قوانین و مقررات و توسعه زیرساختهای لازم برنامهریزی کنند.
وی با اشاره به اجرای طرح مراکز توسعه و تعالی آموزش در دانشگاهها گفت: این طرح بهصورت پایلوت در هشت دانشگاه کشور اجرا شده و دانشگاه علامه طباطبایی از نخستین دانشگاههایی بوده که در این حوزه ورود کرده و مرکز توسعه و تعالی آموزش را مستقر کرده است.
واحدی اظهار داشت: انتظار داریم این مراکز بتوانند زمینه بهکارگیری هوش مصنوعی در آموزش، تولید محتوای آموزشی، توسعه سکوهای آموزشی، مدیریت دادههای آموزشی، تحلیل دادههای یادگیری و استقرار آموزش هوشمند را فراهم کنند.
وی در پایان گفت: آموزش هوشمند مجموعهای از اهداف، زیرساختها و ارکان مختلف را در بر میگیرد که باید به صورت هماهنگ دنبال شوند تا نتایج مورد انتظار در نظام آموزش عالی کشور محقق شود.
