در شرایطی که کشور خشک ترین سال هایش را طی چهار دهه گذشته پشت سر می گذارد نگاهی دوباره به اتفاقاتی که در رابطه با منابع آبی کشور رخ داده است ضروری به نظر می رسد. خشکسالی در ایران وارد سیزدهمین سال خود شده است، هشدارهای مسئولان نیز برای پیشگیری از بحران کم آبی در کشور شدت گرفته است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که با مدیریت بر منابع موجود و همچنین صرفه جویی آب توسط مردم می توان از این بحران عبور کرد.
طبق گزارشی که از سوی سازمان فضایی ناسا در زمستان سال 1391 در مورد پدیده گرم شدن زمین و کمبود آب منتشر شد ایران از میان 45 کشور دنیا در رتبه چهارم کشورهایی قرار گرفت که در 30 ساله پیش روی در معرض خشکسالی قرار می گیرند.
تشکیل کمیته در وزارت نیرو با عنوان کمیته بحران آب با تمرکز بر روی 9 شهر بزر گ کشور می تواند گویای شرایط فعلی کشور باشد. هر چند وزیر نیرو جیره بندی و قطع آب را خط قرمز وزارت خانه خود می داند اما به نظر می رسد برخی شهرهای کوچک تر در بحران آب سرنوشتی جز جیره بندی آب نداشته باشند.
به گفته کارشناسان بحران آب در ایران در حال تبدیل شدن به موقعیتی خطرناک برای ساکنان بسیاری از شهرها، به ویژه کلان شهرهایی است که جمعیت زیادی در آنها متمرکز شده اند. تنش آبی در 517 شهر در تابستان امسال آماری است که مسئولان وزارت نیرو برای نشان دادن بحران کم آبی در کشور ارائه مداده اند.این در حالی است که کلانشهر های تهران، همدان، مشهد، اصفهان، شیراز، اراک، یزد، قم، زاهدان و ایلام با خطر کمآبی شدیدی مواجه هستند.
در شرایط کنونی 37 میلیون نفر از جمعیت کشور در معرض تنش آبی قرار دارند که این میزان 50 درصد جمعیت کشور را شامل میشود و علاوه بر آن اگر پایتختنشینان تا 20 درصد در مصرف آب صرفه جویی نکنند با قطعی آب و جیره بندی روبه رو خواهند شد.
در اصفهان که مردم آن سال هاست به خشک بودن زاینده رود عادت کرده اند نیز شرایط مشابهی حاکم بوده و حتی در شهری مانند تبریز هم که در آب و هوای مرطوب و نیمه بارانی قرار گرفته، میزان بارش ها از 233 میلیمتر به 155 میلیمتر کاهش پیدا کرده است.
جهان با بحران کم آبی روبروست
در سالهای اخیر بدلیل مصرف بیرویه منابع آب در کنار تغییرات اقلیمی، شهرها و کشورهای مختلف با مشکل کمبود آب آشامیدنی مواجه هستند.
این معضل از مرحله هشدار گذشته و بسیاری از شهرهای جهان نظیر کیپتاون، دومین شهر بزرگ افریقای جنوبی همین حالا با خطر جدی تامین آب آشامیدنی برای شهروندان روبروست.
با وجود اینکه ۷۰ درصد کره زمین با آب پوشیده شده اما تنها ۳ درصد از این آبها قابل آشامیدن است و رقابت برای این برای تامین آب جمعیت بیش از هفت میلیاردی جهان بیشتر شده است.
بیش از یک میلیارد نفر در جهان دسترسی به آب پاکیزه ندارند و ۲/۷ میلیارد نفر دیگر نیز دستکم یک ماه در سال دچار کمبود آب هستند.
بر اساس بررسیهای انجام شده در سال ۲۰۱۴ بر روی پانصد شهر بزرگ دنیا، پیشبینی شده بود که از هر چهار شهر، یک شهر در وضعیت «هشدار کمبود آب» قرار خواند گرفت. همچنین در ادامه مطلب مطالب درباره موقعیت چند شهر بزرگ جهان را می خوانید که با تهدید کمبود آب آشامیدنی روبرو شده اند:
سائوپائولو در بحران آب
سائوپائولو یکی از پرجمعیتترین شهرهای دنیا و از مراکز مهم تجاری برزیل در سال ۲۰۱۵ زمانی که ذخایر آبی شهر به زیر ۴ درصد رسید، با بحران شدید آب مواجه شد.این شهر با جمعیت ۲۱/۷ میلیون نفر تنها برای ۲۰ روز ذخیره آب داشت و به همین خاطر پلیس مسئولیت حفاظت از کامیونهای حمل آب در برابر غارت و شورش را بعهده گرفته بود.خشکسالی مناطق جنوب شرقی برزیل از سال ۲۰۱۴ آغاز شد و تا سال ۲۰۱۷ ادامه یافت. با این وجود نمایندگی سازمان ملل متحد در این کشور، دلیل اصلی بحران آب آشامیدنی را « عدم برنامه ریزی و سرمایهگذاری مناسب» میداند.
بحران کمبود آب در برزیل در سال ۲۰۱۶ پایان یافت اما در ژانویه ۲۰۱۷ نیز ذخیره مخازن آب این کشور ۱۵ درصد کمتر از میزان مورد نیاز بود.
بنگلور هندوستان
هند با کمبود آب آشامیدنی پاک برای شهروندان خود روبروست. شهر بنگلور نیز از این قاعده مستثنی نیست اما مشکل بزرگ دیگر، فرسودگی لولههای آب در این شهر است.مقامات هند می گویند که به همین دلیل نیمی از آب آشامیدنی شهر بنگلور به دلیل قدیمی بودن سیستم لولهکشی هدر میرود.
آب دریاچههای بنگلور نیز برای آشامیدن مناسب نیست و تنها برای آبیاری یا مصارف صنعتی میتوان از آن استفاده کرد.
پکن و گرانی آب
چین با داشتن ۲۰ درصد جمعیت جهان، تنها ۷ درصد ذخایر آب شیرین را در اختیار دارد. یعنی سهم هر شهروند در پکن با جمعیت بیست میلیونی در سال ۲۰۱۴، ۱۴۵ متر معکب آب بود. این در حالی است که به گفته بانک جهانی، با رسیدن سهم آب هر شهروند به ۱۰۰۰ متر مکعب، این شهر دچار بحران شدید کمبود آب شده است .از سوی دیگر آلودگی آبها در پایتخت این کشور بر مشکل کمبود آب افزوده است. آمار رسمی سال ۲۰۱۵ نشان میداد که ۴۰ درصد از منابع آب سطحی پکن به حدی آلوده است که تنها برای مصارف صنعتی و کشاورزی می توان از آن استفاده کرد.
مقامات دولت چین، در راستای مقابله با این معضل علاوه بر برنامههای آموزشی و فرهنگی برای شهروندان، قیمت آب آشامیدنی را برای صاحبان تجارت به مقدار زیادی افزایش دادند.
قاهره؛مرگ و میر ناشی از آب آلوده
رود نیل، طولانیترین رودخانه جهان منبع اصلی تامین آب کشور مصر است. با اینحال این رودخانه در معرض آلودگی ناشی از پسماندهای صنعتی و کشاورزی است. سازمان جهانی بهداشت در گزارشی اعلام کرد که مصر در میان کشورهای نیمه توسعه یافته، بالاترین میزان مرگ و میر ناشی از آلودگی آب را دارد.
جاکارتا و بحران آبهای زیرزمینی
جاکارتا، پایتخت اندونزی مانند بسیاری از شهرهای ساحلی با خطر بالا آمدن آب دریاها روبروست. اما در این شهر این مشکل با مداخله انسان در طبیعت افزایش یافته است. به دلیل اینکه نیمی از جمعیت ۱۰ میلیونی این شهر به آب لوله کشی دسترسی ندارند، شهروندان به حفر چاه اقدام میکنند و این موضوع باعث تمام شدن منابع آب زیر زمینی شده است. از سوی دیگر با وجود میزان بالای بارش باران در این شهر، آسفالت خیابانها و استفاده از بتن مانع جذب آب باران و پر شدن ذخایر آب زیر زمینی میشود.
33 کشور در وضعیت شدید کم آبی
مدیرکل کانهآرایی و فرآوری مواد معدنی سازمان زمینشناسی با بیان اینکه بر اساس مطالعات انجام شده تا سال 2040 ،33 کشور در وضعیت شدید کم آبی قرار خواهند گرفت،گفته است:«از این تعداد 14 کشور از خاورمیانه در میان این کشورها وجود دارند که رتبه ایران در این لیست مرتبه سیزدهم است.»
